Ekibimiz kısa süre önce Legal500 Country Comparative Guides çalışmasına katkı sundu. Suudi Arabistan – Fintech 2024 Ülke Karşılaştırmalı Rehberi’nin münhasır katkı sunan bürosu olmaktan memnuniyet duyuyoruz.
Ülke rehberini aşağıda okuyabilir veya makaleye buradan ulaşabilirsiniz (İngilizce)
1. Ülkenizde ödemeler hukukunun kaynakları nelerdir?
Suudi Arabistan’da ödemelere ilişkin düzenleyici çerçeve, geniş bir finansal faaliyet yelpazesini denetleyen Suudi Arabistan Merkez Bankası (“SAMA”) tarafından belirlenmektedir. Bu kapsamda parasal ve finansal istikrar, geleneksel ve dijital bankacılık uygulamaları, sigortacılık, ödemeler, döviz büroları, kredi bürolarına ilişkin politikalar ile menkul kıymet ürünleri sınıfına girmeyen diğer çeşitli finansal hizmetlere ilişkin politikaların oluşturulması yer almaktadır.
SAMA tarafından çıkarılan temel mevzuat, Ödemeler ve Ödeme Hizmetleri Kanunu (2022) ile Ödemeler ve Ödeme Hizmetleri Kanunu Uygulama Yönetmeliği’dir (2023).
Ödemelerle ilgili tamamlayıcı hükümler, menkul kıymet ürün ve hizmetleri üzerinde düzenleme yetkisini kullanan Sermaye Piyasası Kurumu (“CMA”) tarafından çıkarılmaktadır. Bunlar; menkul kıymetlerin alım satımı, aracılığı, yönetimi, bunlara ilişkin danışmanlık ve saklama hizmetleri ile sermaye piyasası alanındaki diğer faaliyetleri kapsamaktadır. Yatırım platformları, paya dayalı kitle fonlaması, robo-danışmanlık ve benzeri sermaye piyasasıyla ilgili faaliyetlerin düzenlenmesi bunların başlıca örnekleridir.
Son olarak, ödeme altyapılarının uyumu bakımından ilgili hükümler İletişim, Uzay ve Teknoloji Komisyonu (CST) tarafından da belirlenmektedir.
2. Ödeme hizmetleri banka dışı kuruluşlar tarafından sunulabilir mi; sunulabiliyorsa hangi koşullarla?
Suudi Arabistan’da banka dışı kuruluşlar, özellikle FinTech şirketleri, SAMA ve CMA tarafından belirlenen düzenleyici çerçeve dâhilinde ödeme hizmetleri sunabilmektedir.
SAMA farklı finansal hizmetler için lisans vermektedir ve uyum gereklilikleri FinTech şirketinin sunduğu hizmetlerin niteliğine göre değişmektedir. SAMA’nın düzenlenen hizmetler kataloğu; fonların bir ödeme hesabına yatırılmasının sağlanmasını, ödeme hesaplarından nakit çekilmesinin sağlanmasını, ödeme işlemlerinin gerçekleştirilmesini, ödeme araçlarının ihracını, alıcı adına işlemlerin kabulünü, elektronik para ihracını (e-cüzdan açılması veya başka yollarla), ödeme başlatma hizmetlerini, ödeme hesabı bilgi hizmetlerini ve yakın zamanda eklenen toplu ödeme hizmetleri ile ödeme hesabı hizmetlerini ve SAMA’nın ödeme hizmeti olarak değerlendirmeye karar verebileceği diğer hizmetleri kapsamaktadır.
Bir FinTech şirketinin faaliyetlerinin mevcut lisanslardan hiçbirine uymadığı durumlarda, özellikle düzenlenen hizmetler listesinin sınırlı sayıda olmadığı dikkate alındığında, SAMA’ya bildirimde bulunulması gerekmektedir. Ayrıca düzenleyici kısıtlamalar, özellikle sermaye yeterliliği ve müşteri fonlarının korunmasına ilişkin hükümlerin uygulandığı durumlarda, farklı iş kollarının ayrı tüzel kişilikler aracılığıyla yürütülmesini gerektirebilir.
Menkul kıymetlerle ilgili faaliyetlerde; menkul kıymetlerin düzenlenmesi ve arzı için dağıtık defter teknolojilerinin kullanılması, saklama hizmetleri veya yatırım ve gayrimenkul fonu dağıtım platformlarının yönetimi gibi konular CMA’nın denetimine tabidir.
Faaliyetlerin örtüştüğü durumlarda hem SAMA hem de CMA düzenleme yetkisini kullanabilir.
FinTech şirketlerinin ödeme hizmetleri; tüketicinin korunması, kredilendirme, ek ücretli özellikler, ödemenin ertelenmesi, ücret kısıtlamaları, kart hizmetleri, QR kod ile ödemeler ve teşvik politikaları gibi konuları kapsayan özel koşul ve hükümlere tabidir. Özellikle SAMA, FinTech şirketlerinin ücret, masraf ve komisyonlara ilişkin ayrıntıları tüketicilere açıklamasını ve üçüncü taraflarca uygulananlar dâhil ücret veya masraflardaki her türlü değişikliği tüketicilere önceden bildirmesini zorunlu tutmaktadır. Kart sahiplerini korumak amacıyla kredi limitleri ve gecikme ücretleri için de üst sınırlar bulunmaktadır.
CMA’nın talimatları uyarınca FinTech şirketleri, hediye veya teşvik sunarak hiçbir müşteriyi işlem yapmaya yönlendirmemelidir. Ödül verme uygulamalarının dijital ekonomideki önemi dikkate alındığında, bu tür faaliyetler planlayan FinTech şirketlerinin uyumu sağlamak için pazarlama faaliyetlerini dikkatle değerlendirmesi gerekir.
Ayrıca FinTech şirketlerine destek veren üçüncü taraf hizmetlerin de ilgili koşullara uyması gerekebilir; bu genellikle doğrudan düzenleyici müdahale yerine sözleşmesel düzenlemeler yoluyla sağlanır.
3. Ülkenizde en yaygın ödeme yöntemleri ve ödeme araçları nelerdir?
Ödeme alanına, banka hesaplarındaki fonlara kolay ve doğrudan erişim imkânı sunan ve elektronik işlemler için yaygın olarak kullanılan banka ve kredi kartları hâkimdir. Elektronik araçlar ve Nesnelerin İnterneti (IoT), ödeme deneyimini daha akıcı ve sorunsuz hâle getirmiştir. Özellikle e-cüzdanlar giderek daha popüler hâle gelmekte ve FinTech ekonomisinin yükselişini sürdürmektedir. QR kod ile ödemeler de son yıllarda yaygınlaşmış ve kullanıcıların kodları tarayarak hızlı ve temassız işlem yapmasına olanak tanımıştır. Son dönemde tüketiciler “şimdi al, sonra öde” (BNPL) çözümlerini giderek daha fazla benimsemektedir.
4. Ülkenizde açık bankacılığın durumu nedir (yani üçüncü taraf hizmet sağlayıcıların bankaların işlem verilerine erişimi ve ödeme başlatma işlevselliği)? Açık bankacılık kanunen zorunlu mudur; zorunluysa hangi kuruluşlar için ve uygulamadaki durumu nedir?
Ocak 2021’de SAMA, Suudi Arabistan için bir vizyon ve bu vizyona ulaşma adımlarını ortaya koyan açık bankacılık politikasını resmen duyurdu. SAMA açık bankacılığı güçlü bir şekilde desteklemekte ve açık bankacılığın tüketim alışkanlıklarına dayalı kişiye özel ürünlere olanak tanıyarak ve piyasa oyuncuları arasındaki rekabeti artırarak müşterilere fayda sağlamasını beklemektedir.
Halihazırda SAMA, entegre bir ekosistem oluşturmak için finans sektörünün katılımcılarıyla birlikte çalışmaktadır ve çeşitli FinTech şirketlerine açık bankacılık hizmetleri sunmak üzere lisans verilmiştir. Açık bankacılığı teşvik etmeye yönelik bu çalışmalar kapsamında SAMA, açık bankacılığı mümkün kılmak amacıyla düzenlemelerini yakın zamanda güncellemiştir. Özellikle Ödemeler ve Ödeme Hizmetleri Kanunu Uygulama Yönetmeliği (2023), Ödeme Hizmeti Sağlayıcılarının SAMA tarafından açık bankacılığa ilişkin olarak çıkarılan karar ve talimatlara uygun şekilde ödeme hizmetlerine erişim sağlaması gerektiğini öngörmektedir. Bu durum, SAMA’nın açık bankacılığı finans sektöründe sistemik düzeyde hayata geçirme niyetini açıkça göstermektedir.
Operasyonel ve ticari açıdan Suudi Arabistan’da açık bankacılık teknik ve altyapısal bir uyum sürecinden geçmektedir. Açık bankacılık mevcut bankacılık altyapısının üzerine bir entegrasyon katmanı eklenmesini gerektirdiğinden, köklü kuruluşlar bu paradigma değişimini mümkün kılmak için merkezi ve kapalı altyapılardan dağıtık ve açık altyapılara geçiş yapmaktadır. Finansal hizmetler alanındaki piyasa oyuncuları büyük ölçüde köklü kuruluşların elindeki veri setlerine dayandığından, kendi çözümlerini sunabilmeleri geleneksel kurumların teknolojik dönüşümü tamamlamasına bağlıdır. Bu açıdan, açık bankacılığın dayandığı hizmetlerin birbirine bağlı yapısı dikkate alındığında, finansal hizmetlerin sunum zincirinde herhangi bir boşluk oluşmaması için tüm paydaşların birbiriyle koordinasyon içinde olması gerekecektir.
5. Ülkenizdeki veri düzenlemeleri tüketicilere ve işletmelere finansal hizmet sunulmasını nasıl etkiliyor?
Yakın zamanda kabul edilen Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (PDPL) ve uygulama yönetmelikleri, Suudi Arabistan’daki finansal hizmetler ortamını önemli ölçüde etkileyecektir. SAMA, genel veri koruma ilkeleriyle uyumlu olarak müşterilerin kişisel verilerinin güvenli bir şekilde işlenmesinin önemini her zaman vurgulamış olsa da PDPL’nin etkisi çok daha sistematik olacaktır. Suudi Arabistan, ilkeler ve karmaşıklık bakımından GDPR’a benzeyen bir düzenleyici çerçeve benimsemiştir. Bu nedenle uygulama kapsamına giren işletmelerin kapsamlı uyum çalışmaları yürütmesi gerekecektir.
PDPL, işletmelerin kişisel verilerin güvenliğine ve gizliliğine öncelik vermesini ve kişisel verilere yetkisiz erişimi, bunların ifşasını veya ihlalini önleyen sağlam güvenlik önlemleri uygulamasını zorunlu kılmaktadır.
PDPL, finansal kuruluşlar arasında oldukça yaygın olan işleme faaliyetleri için açık rıza dışındaki hukuki sebeplere başvurma imkânını önemli ölçüde sınırlandırmaktadır. Bu nedenle işletmelerin, kullanıcıları sürekli onay talepleriyle bunaltarak olumsuz bir kullanıcı deneyimi yaratmamak için veri toplama politikalarını gözden geçirmesi gerekecektir.
Bu amaca ulaşmak için işletmelerin PDPL’nin temel ilkelerine uyması gerekecektir. Nitekim veri minimizasyonu ilkesinden yararlanarak işletmeler, uyum yüklerini gerçekten gerekli olanla sınırlı bir kişisel veri setine indirgeyebilmelidir.
Ayrıca finansal hizmet sağlayıcıları, uygun gizlilik politikalarıyla müşterileri veri işleme faaliyetleri hakkında bilgilendirmeli ve müşterilerin erişim, düzeltme, silme, veri taşınabilirliği ve diğer haklarını kullanabilmelerini sağlamalıdır.
SAMA’nın, yetkili veri koruma otoritesiyle (SDAIA) ortak bir çaba içinde, yeni PDPL kapsamında da işletmelere destek olmaya devam etmesi beklenebilir. Finansal hizmetler bağlamında kişisel verilerin işlenmesine ilişkin olarak SDAIA ve SAMA’dan ek rehberlik beklenmektedir.
6. Ülkenizdeki düzenleyici kurumlar finans sektöründe yeniliği teşvik etmek için neler yapıyor? Düzenleyici deneme alanları (sandbox) veya FinTech şirketlerine özel düzenleyici koşullar gibi girişimler var mı?
SAMA, Suudi Arabistan’ın gelişen ekonomik yapısını şekillendirmenin kilit bir unsuru olarak finans sektöründeki yeniliği aktif bir şekilde desteklemektedir. Finans sektörü paydaşlarıyla iş birliği, uyumlu ve entegre bir ekosistem kurmayı amaçlayan SAMA stratejisinin merkezinde yer almaktadır. Bu yaklaşım yalnızca finans sektörünün rekabet gücünü ve gelişmişlik düzeyini yükseltmekle kalmamakta, aynı zamanda uluslararası oyuncular için bir çekim unsuru olarak Suudi ekonomisinin daha geniş çaplı büyümesine de katkıda bulunmaktadır.
Kamuoyu görüşüne açma da SAMA’nın bağlayıcı düzenlemeler çıkarılmadan önce paydaşların katılımını sağlamak ve görüşlerini almak için benimsediği etkili bir mekanizmadır. Bu yöntem, finansal hizmet tekliflerinin riskleri ile ihtiyaçlarının uyumlu hâle getirilmesinde faydalı olmuştur.
Bunun yanı sıra SAMA ve CMA, makamların finans sektöründe yeniliği teşvik etme konusundaki kararlılığının bir göstergesi olarak her biri ayrı bir düzenleyici deneme ortamı (sandbox) oluşturmuştur. Bu modeller, finansal kuruluşların yenilikçi çözümleri test etmeleri ve geliştirmeleri için kontrollü bir ortam sunmaktadır.
Vizyon 2030 kapsamında SAMA, 2018’in başında net bir düzenleyici çerçevesi bulunmayan yeni iş modellerine yer açmak üzere tasarlanmış düzenleyici bir ortam olan SAMA Sandbox’ı hayata geçirdi. SAMA Sandbox, geleneksel finansal kuruluşların ve FinTech şirketlerinin yenilikçi bir finansal ürün ve/veya hizmeti belirli bir süre boyunca ve sıkı kontroller altında gerçek tüketicilerle piyasada test etmelerine olanak tanır. SAMA Sandbox kapsamında yenilikçi girişimler, deneme aşamasını kolaylaştırmak amacıyla lisans başvurularına ilişkin bazı olağan gerekliliklerden muafiyet talep edebilir. Bu deneme ortamı, (i) yeni dijital iş modelleri ve/veya (ii) mevcut SAMA düzenlemelerinin kapsamına henüz girmeyen düzenlenmemiş teknolojiler öneren hem köklü kuruluşların hem de FinTech girişimlerinin başvurularına açıktır.
Yurt dışı şirketler dâhil henüz SAMA lisansına sahip olmayan yenilikçi girişimler için başvuru süreci, lisanslı bir kuruluşla ortaklık kurularak veya SAMA’dan özel izin alınarak kolaylaştırılmaktadır.
Buna paralel olarak CMA, sermaye piyasalarında yenilikçi iş modellerini ve gelişmekte olan teknolojileri çekmek amacıyla 2018’de CMA Sandbox olarak bilinen basitleştirilmiş bir düzenleyici çerçeve uygulayan FinTech Lab girişimini başlattı. Bu çerçeve kapsamında yenilikçi girişimler, ürünlerini denemek için bir “Fintech ExPermit” (deneme izni) alabilmektedir.
Bu tür başvurulara ilişkin süreç, başvuru sahibinin yeterliliği ve önerilen yenilikçi çözümün özelliklerine ilişkin belirli gerekliliklerin karşılanmasını içermektedir.
7. Ülkenizde FinTech piyasasının büyümesine yönelik yakın bir risk öngörüyor musunuz?
Suudi Arabistan’daki FinTech piyasası hızlı bir büyüme yaşarken, gelişim seyrini etkileyebilecek bazı potansiyel riskler de bulunmaktadır.
Dikkat çeken risklerden biri, gelişen teknolojiler ve iş modelleriyle aynı hızda ilerleyebilecek kapsamlı düzenleyici çerçevelere duyulan ihtiyaçtır. Düzenleyici kurumlar bugüne kadar iş dünyasını etkin biçimde desteklemiş ve engel oluşturan sorunları ve belirsizlikleri gidermek için yetkin ve hızlı bir yaklaşım benimsemiştir.
Buna ek olarak siber güvenlik tehditleri FinTech sektörü için önemli bir risk oluşturmaktadır. Finansal hizmetler giderek daha fazla dijital platformlara dayandıkça sektör siber saldırılara karşı daha savunmasız hâle gelmektedir. Güvenin korunması ve hassas finansal verilerin güvence altına alınması için sağlam siber güvenlik önlemlerinin sağlanması kritik önem taşımaktadır.
Başka bir açıdan bakıldığında FinTech hizmetlerinin benimsenmesi, tüketicilerin ve işletmelerin dijital finansal çözümleri kabul etme isteğine bağlıdır. Değişime karşı direncin aşılması ve yeni teknolojilere güven oluşturulması, süregelen zorluklar arasında yer almaktadır.
Ayrıca rekabet ortamı ve geleneksel finansal kuruluşların teknolojik gelişmelere uyum sağlama kapasitesi de FinTech piyasasını etkileyebilir. Sürdürülebilir büyüme için FinTech şirketleri ile köklü kuruluşlar arasındaki iş birliği ve olası piyasa yoğunlaşmasının ele alınması büyük önem taşıyacaktır.
Son olarak, bir Merkez Bankası Dijital Parası’nın (CBDC) olası kullanıma girişi, özellikle hem bölgesel hem de uluslararası ölçekte mevcut yapıyla birlikte çalışabilirlik konusunda karmaşık sorunları beraberinde getirmektedir.
8. Ülkenizde FinTech yatırımlarını teşvik etmek için hangi vergi teşvikleri bulunuyor?
Halihazırda Suudi Arabistan’da yatırımlara ve FinTech alanına özgü bir vergi teşviki bulunmamaktadır.
9. Ülkenizde FinTech’in hangi alanları yatırım çekiyor ve bu yatırımlar hangi seviyede (A Serisi, B Serisi vb.)?
CMA ve SAMA, geçtiğimiz yıllarda öne çıkan FinTech alanlarının şunlar olduğunu bildirmiştir:
- ödemeler ve döviz işlemleri;
- özel fon toplama;
- iş araçları ve bilgi sağlama;
- kredilendirme ve finansman;
- sermaye piyasaları;
- kişisel finans ve hazine yönetimi;
- sigortacılık;
- altyapı;
- dijital bankacılık; ve
- regülasyon ve risk yönetimi.
Yatırım turları geniş bir yelpazeye yayılmaktadır: aile ve yakın çevreden sağlanan yatırım turlarından C Serisi’ne kadar Suudi Arabistan’daki FinTech piyasasının yatırım ortamı son derece dinamiktir.
10. Bir FinTech girişimcisi faaliyetlerine başlamak için bir yetki alanı arıyorsa neden sizin ülkenizi seçmeli?
FinTech faaliyetleri için Suudi Arabistan’ın tercih edilmesi çeşitli nedenlerle cazip olabilir:
- düzenleyici deneme ortamlarının (sandbox) hayata geçirilmesi yeni konseptlerin ve ürünlerin test edilmesi için kontrollü bir ortam sağlamakta, süregelen girişimlerle birlikte ilerici finansal hizmet düzenlemelerini ortaya koymaktadır;
- Suudi Arabistan finans piyasasının ayırt edici bir özelliği de teknolojiye yatkın ve genç nüfusudur; bu da tüketicilerin yenilikçi ve sorunsuz hizmetlere olan talebini artırmaktadır;
- Suudi Arabistan’ın coğrafi konumu, Orta Doğu ve ötesinde faaliyet göstermek isteyen FinTech girişimcilerine stratejik bir avantaj sağlamaktadır;
- Suudi Arabistan, gelişmiş ödeme sistemleri ve telekomünikasyon dâhil olmak üzere dijital altyapıya yatırım yapmaktadır; ve
- FinTech girişimcileri çeşitli kanallar (kitle fonlaması dâhil) aracılığıyla finansmana ve yatırım fırsatlarına erişebilir ve büyüyen ekonomisi nedeniyle ülke genelinde hissedilen genel heyecandan yararlanabilir.
11. Yetenekli çalışanlara erişim genellikle FinTech şirketleri için kilit bir sorun olarak gösterilir; ülkenizde halihazırda yürürlükte olan veya yakında yürürlüğe girecek, bu erişimi kolaylaştıracak ya da zorlaştıracak göç kuralları var mı? Örneğin ülkenizde kota sistemleri/göç sınırlamaları uygulanıyor mu ve bunlar nasıl belirleniyor?
Nitaqat olarak bilinen Suudileştirme politikası 1985’ten bu yana yürürlüktedir ve Suudi Arabistan sınırları içinde faaliyet gösteren şirketlerin kota esasına göre Suudi vatandaşı istihdam etmesini zorunlu kılmaktadır. Suudi hükümeti bu politikayı yakın zamanda Vizyon 2030 programının hedefleriyle daha uyumlu hâle getirmek üzere güncellemiştir. İnsan Kaynakları ve Sosyal Kalkınma Bakanlığı (MOHRSD), Mart 2024’e kadar karşılanması gereken ve %25 ile %40 arasında değişen istihdam oranlarını ve yürürlük tarihlerini açıklamıştır. Asgari kotalar sektöre göre farklılık göstermekte ve düzenli olarak güncellenmektedir.
12. Yetenekli çalışanlara erişimde boşluklar varsa, düzenleyici kurumlar bu boşlukları doldurmaya çalışıyor mu ve nasıl? FinTech sektörünün ülkenizin göç politikası üzerindeki etkisi ne düzeyde?
Yerel yetenekler, Suudi Arabistan’daki FinTech sektörünün gelişiminde hayati bir rol oynamaktadır. Yerel yeteneklerin FinTech sektöründeki yeniliğe katkısı son derece başarılı olmuş; sınır ötesi deneyimlerinden yararlanarak bölgede büyüme potansiyeline sahip, Suudi Arabistan’da doğmuş FinTech projelerinin büyümesini desteklemiştir. Belirli konularda uluslararası uzmanlıktan yararlanılmakla birlikte, Suudi piyasasında yetenekli çalışanlara erişim konusunda bir endişe bulunmamaktadır.
13. Ülkenizde bir FinTech şirketi fikri mülkiyetini korumak için hangi koruma araçlarından yararlanabilir?
Suudi Arabistan’da fikri mülkiyetin korunması küresel standartlarla uyumludur. Krallık; markaların, patentlerin, telif haklarının ve endüstriyel tasarımların korunmasını tanımaktadır. Suudi Arabistan, 24 Temmuz 1971’de Paris’te revize edilen 1886 tarihli Edebiyat ve Sanat Eserlerinin Korunmasına İlişkin Bern Sözleşmesi’ni, 1883 tarihli Sınai Mülkiyetin Korunmasına İlişkin Paris Sözleşmesi’ni ve Patent İşbirliği Antlaşması’nı (PCT) onaylamıştır.
Suudi Fikri Mülkiyet Otoritesi (“SAIP”), fikri mülkiyetin korunmasından sorumlu yetkili otoritedir ve başvuruların yapılmasına ilişkin net bir prosedür belirlemektedir.
Son olarak SAIP, ekonomide yeniliği teşvik etmek ve çerçeveyi yapay zekânın yaygınlaşması ve eğitim aşamalarıyla ilgili sorunlar dâhil piyasadaki değişen koşullara uyarlamak amacıyla Suudi Arabistan’ın fikri mülkiyet çerçevesini yenilemeye yönelik bir mevzuat taslağı yayımlamıştır.
14. Ülkenizin düzenleyici çerçevesinde kripto paralar nasıl ele alınıyor?
Suudi Arabistan kripto paralar konusunda tarafsız bir yaklaşım benimsemektedir: Bunları açıkça desteklememekte, ancak tamamen engellememektedir de. Uygulamada Suudi Arabistan vatandaşlarına ve ülkede yerleşik kişilere hizmet sunan kripto para borsaları bulunmakta olup Suudi Arabistan’da kripto paraların kullanımı ve alım satımı artış göstermektedir. Örneğin Suudi Arabistan’da faaliyet gösteren mevcut kripto borsaları asgari düzeyde düzenleyici denetime tabi tutulmuştur.
Kısa vadede Suudi Arabistan’ın kripto para borsalarının faaliyetleri bakımından hukuki belirlilik sağlayacak özel düzenlemeler çıkarması beklenmektedir.
Halihazırda Suudi Arabistan’da kripto paralara ilişkin özel bir düzenleme bulunmamaktadır. Bununla birlikte SAMA, Birleşik Arap Emirlikleri Merkez Bankası (CBUAE) ile yürüttüğü bir iş birliği olan Aber Projesi aracılığıyla deneysel çalışmalar yapmaktadır. SAMA ve CBUAE bu proje kapsamında, dağıtık defter teknolojisinin ortak ihraç edilen bir dijital para ile iki ülke arasında sınır ötesi ödemelere olanak tanıyıp tanıyamayacağını incelemiştir. SAMA’nın kripto paralar konusunda açık bir rehberlik yayımlayıp yayımlamayacağı henüz belli değildir.
15. Ülkenizde ilk koin arzları (ICO) nasıl ele alınıyor? Önümüzdeki 12–24 ay içinde bu konuda bir değişiklik öngörüyor musunuz?
ICO’lar genel olarak Suudi düzenleyici kurumlar tarafından risk düzeyi bilinmeyen, yüksek riskli faaliyetler olarak değerlendirilmeye devam etmektedir. Riskler net bir şekilde belirlendiğinde ve düzenlemelerle yeterince ele alınabilir hâle geldiğinde ICO’ların desteklenmeye başlanabileceğini düşünüyoruz.
16. Ülkenizde (kavram kanıtlama aşamasının ötesinde) canlı blokzincir projelerinden haberdar mısınız; haberdarsanız bu projeler hangi alanlarda?
Blokzincir kullanımı, ilk örneklerinin görüldüğü 2017 ve 2018 yıllarından bu yana önemli ölçüde artmıştır. Aşağıdaki liste, Suudi Arabistan’daki geleneksel finansal sistemi dönüştüren blokzincir kullanımındaki gelişmelere örnekler sunmaktadır:
- 2017: Al Rajhi Bank, Ripple kullanarak ilk sınır ötesi para transferini (Suudi Arabistan’dan Ürdün’e) gerçekleştirdi. Bunun, Suudi Arabistan’da bir bankanın bu teknolojiyi ilk kez kullanması olduğu bildirildi.
- 2018: Suudi Arabistan, bankaların kripto paralarla ilgili işlemleri gerçekleştirmesini yasakladı. Aynı yıl SAMA ve Ripple, yerel bankacılık takas sistemini blokzincir ile geliştirmek için güçlerini birleştirdi.
- 2019: SAMA ile Birleşik Arap Emirlikleri Merkez Bankası (CBUAE) arasında ortak bir merkez bankası dijital parası (CBDC) projesi başlatıldı. 2019’un sonlarında Saudi British Bank (SABB) ve HSBC, R3’ün Corda sistemini kullanarak blokzincir aracılığıyla bir akreditif düzenlediklerini duyurdu.
- 2020: SAMA, bankacılık sektörüne likidite sağlamak için blokzincir teknolojisini kullanmaya başladığını duyurdu. 2020’nin sonunda SAMA ve CBUAE, CBDC deneyinin başarılı olduğunu açıklayan nihai bir rapor yayımladı.
- 2021: SABB, ABD koridoru için anlık sınır ötesi transfer hizmeti başlatmak üzere Ripple’ı kullandığını duyurdu.
- 2022: SAMA ilk sanal varlıklar ve CBDC program yöneticisini atadı. Al Rajhi Bank, akreditifler için sınır ötesi dijital ticaret çözümüne yönelik olarak Contour ile ortaklık kurduğunu duyurdu. Ayrıca Suudi Arabistan Turizm Bakanlığı ve Suudi Turizm Otoritesi değiştirilemez tokenlar (NFT) oluşturduklarını duyurdu.
- 2023: 2023’ün başında SAMA, yerel bir toptan CBDC üzerindeki deneylerini sürdüreceğini açıkladı; ayrıca Suudi Arabistan ile merkezi olmayan bir sanal oyun dünyası olan The Sandbox arasında bir ortaklık duyuruldu.
17. Ülkenizde finans sektöründe yapay zekânın halihazırda ne ölçüde kullanıldığını biliyorsunuz ve sizce düzenlemeler yapay zekânın daha fazla kullanılmasını engelleyecek mi, yoksa teşvik edecek mi?
Yapay zekâ, Suudi Arabistan’daki finans sektöründe varlığını giderek daha fazla hissettirmekte ve yenilikçi FinTech çözümlerinin geliştirilmesine katkıda bulunmaktadır. Geçtiğimiz yıllarda algoritmik alım satım ve robo-danışmanlık, yapay zekânın finans sektöründe daha geniş çapta benimsenmesinin önünü açmıştır.
Yakın tarihli düzenlemeler ve bağlayıcı olmayan yönlendirici kurallar (soft law), finans sektöründe yapay zekâ kullanımını teşvik edecektir. Suudi Arabistan’ın Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na uyumun denetlenmesinden ve Suudi Arabistan’ın veri ve yapay zekâ stratejisi ile çerçevesinin belirlenmesinden sorumlu olan Suudi Veri ve Yapay Zekâ Otoritesi, yerel ekonomi ve değerlerle uyumlu yapay zekâ çözümlerinin geliştirilmesinde katalizör işlevi görecek yapay zekâ yönergeleri yayımlamıştır. Avrupa Birliği’nde benimsenen bağlayıcı hukuk kurallarının aksine Suudi Arabistan, yol gösterici ilkeler belirlerken yeniliği teşvik etmek için iş dünyası dostu bir yaklaşım izliyor görünmektedir.
18. Sigorta teknolojilerinin (Insurtech) genel olarak geliştiği, ancak ödemeler gibi diğer FinTech alanlarının bir miktar gerisinde kaldığı düşünülür. Ülkenizde Insurtech faaliyetleri yaygın mı ve yaygınsa genellikle hangi biçimde?
Insurtech, SAMA’nın sektöre yön verecek kapsamlı bir kurallar dizisini yakın zamanda onaylamasıyla Suudi Arabistan’da ivme kazanmaktadır. Sigorta sektörünü geliştirme çabalarının bir parçası olarak Suudi Arabistan, yeni çerçeveyi düzenleyecek ve uygulayacak bir sigorta otoritesi kurma sürecindedir. Köklü sigorta şirketleri de üçüncü taraflarla iş birliklerinde SAMA’nın dış kaynak kullanımı kurallarına uyarak, özellikle risk değerlendirme (underwriting) alanında yeni teknolojileri bünyelerine katmaktadır.
Bu son düzenleyici girişim, Krallığın Insurtech alanındaki gelişimi güçlendirme konusundaki kararlılığını göstermektedir.
19. Ülkenizde FinTech’in özellikle güçlü olduğu alanlar var mı?
Çeşitli FinTech ve ödeme kuruluşları; para transferleri, mobil ödemeler ve e-ticaret platformları dâhil olmak üzere geniş bir ödeme çözümleri yelpazesine odaklanarak Suudi Arabistan piyasasında güçlü bir varlık oluşturmuştur.
20. Ülkenizde FinTech şirketleri ile köklü finansal kuruluşlar arasında iş birliği ile pazarı dönüştürme (disruption) arasındaki denge ne durumda?
Suudi Arabistan’da FinTech şirketleri ile köklü finansal kuruluşlar arasındaki ilişkide, pazarı dönüştürmekten çok belirgin bir iş birliği öne çıkmaktadır. SAMA, geleneksel finansal kuruluşlar ile FinTech şirketleri arasındaki iş birliğini teşvik etmektedir. Amaç, finansal hizmetleri ve yenilikleri geliştirmektir. Düzenleyici deneme ortamı dâhil SAMA’nın girişimleri, hem köklü finansal kuruluşların hem de FinTech girişimlerinin yenilikçi çözümleri birlikte test etmeleri için bir platform sunmaktadır.
21. Ülkenizdeki bankalar ve diğer köklü finansal kuruluşlar ne ölçüde kendi FinTech geliştirme / inovasyon programlarını yürütüyor?
Suudi Arabistan’daki bankalar ve diğer köklü finansal kuruluşlar FinTech geliştirme ve inovasyon çalışmalarında aktif olarak yer almaktadır. Bu kuruluşların katılımı genellikle geleneksel finansal kuruluş sıfatıyla gerçekleşmekle birlikte, FinTech ürünlerinin kurum içinde geliştirilmesi yönünde artan bir eğilim de bulunmaktadır.
22. Ülkenizde FinTech aracılığıyla pazarın dönüştürülmesine ilişkin güçlü örnekler var mı?
Suudi Arabistan’daki FinTech ekosisteminde çok sayıda “unicorn” ve kârlı şirket hızla ortaya çıkmaktadır. Dijital ödemelerin başlattığı dönüşüm artık tamamen gerçekleşmiştir ve dönüşümün bir sonraki aşamasının yapay zekâ destekli robo-danışmanlık ve refah yönetimi dâhil otomatik hizmetler tarafından yönlendirilmesi muhtemeldir. Genç nesillerin ve yabancı uyrukluların refah hizmetlerine yönelik yüksek talebi dikkate alındığında, refah yönetimi özellikle “sıcak” bir pazardır.